Кыргызстанда 50дөн ашуун университет бар экенин билебиз. Алардын бири 1996 -жылы түзүлгөн Сатыбалды Нааматов  атындагы мамлекеттик университет. Бул жогорку окуу жайында учурда 3 миӊден ашуун студент билим алат. Аталган окуу жайды 5 жылдан бери Өмүралиев Дамира Кемеловна башкарып келатат. Биз  ректор айымдын ишмердүүлүгүнө кызыгып, бир аз иликтөө кылып көрсөк, кызыктуу жагдайларды калкып чыкты. Алдыда: одоно мыйзам бузуулар, шек жараткан миллиондор тууралуу кеп кылмакчыбыз. Баса, бул тууралуу далилдүү кагаздар колубузда экенин эскерте кетели. Бул ЖОЖдун  жыл сайын кадыр-баркы түшүп, ага тапшырган  улан-кыздардын саны кыйла азайып баратыптыр. Маселен, акыркы 5-6 жыл ичинде 450дөй студентке азайып кеткен. Ошону менен катар жыл өткөн сайын республика ичиндеги башка окуу жайлардын арасында чыгарылган рейтинг боюнча НМУнын бедели уламдан-улам төмөндөп баратканын көрүүгө болот.

Бирок ошого карабастан, университеттин студенттеринин контрагынан акча чогултуу кыйла көбөйгөн. Мисалы,  бул окуу  жай 4 жыл мурун  бир жылда  31 миллион сомдон ашуу каражат чогултса, бул көрсөткүч  быйыл 48 миллионго жакындаган. Жалпысынан алганда, 4–5 жыл ичинде Нарын мамлекеттик университети студенттерден 200 миллион сом чогулткан. Бирок мынча чоӊ акча чогултуп жатканы менен, студенттерге сапаттык билим берүү талапка ылайык жүргүзүлүп жатабы? Бул жагы чоӊ суроо. Төмөндө ректор айымдын айрым  өзүм билемдиктерине бирге көз жүгүртөлү.

Биринчи мыйзам бузуу: Күндүзгү — дистанттык окуу формасы.

 Кыргызстанда бир да университетте “Күндүзгү — дистанттык окуу формасы” – деген түшүнүк  жок. Анткени 2003-жылы кабыл алынган  “Билим берүү жөнүндөгү”  мыйзамда мындай окуу формасы жазылган эмес. Анда: 1.Күндүзгү. 2. Күндүзгү сырттан окуу (кечки жана мөөнөттүк). 3 Сырттан. 4. Экстернат. Болду. Мыйзам жол берген ушул төрт гана окуу формасы бар.

 

Бирок ага карабастан, мындай форманы ректор Өмүралиева айым  өзүм билемдик менен 2016-жылдын  15-сентябрында өз буйругу менен эле түзүп, ишке киргизген. Натыйжада ректор айым  2016-2017-жылдары “Күндүзгү — дистанттык окуу формасында” 244 студентти (мунун 180ни 4-курстар, калгандары 2-3- курстар) окуткан. Мындай окуу формасында окугандардын өз алдынча ишмердүүлүгү 85 пайыз, аудиториялык ишмердүүлүк 15 пайыз экени көрсөтүлгөн. Бирок буга карабастан студенттердин  контрагы  башка окуу формаларынан 25 пайызга жогору болуп бекитилген. Натыйжада ректор айым 2016-2017- жылына карата  5 млн. 612 миӊ сомду мыйзамсыз  чогултуп алган. Ректор айым ушинтип акча чогултуунун  оӊой жолун жакшы өздөштүрүп жатканда, анын мындай мыйзамсыз акча жасап жатканын ишти билгендер айтып чыгышат. Өмүралиева ошондон кийин, мыйзамды тебелеп жатканын сезип,  жогоруда айтылган 244 баланы бир күндө күндүзгү  окуу формасына которуп салат. Ошондо 244 студент контракка көбүрөөк төлөп, алардын укугу да бузулган. Кызыгыӊ түшкүрдү, НМУнун ректор айымы, акчаны мыйзамсыз чогултуу жана 100дөгөн окуучулардын тагдырын бир күндө каалагандай окуу формасына которуунун чоӊ устаты окшойт. Кыязы, ал бул жагынан эч кимди алдыга чыгарбаса керек. Ал мындай укмуштай “ачылышы” менен “Нобель” сыйлыгын  басып жыгылчудай…

Экинчи мыйзам бузуу: Өкмөттүн жобосуна өзүнүн кошумчасын киргизип…

Кыргыз өкмөтүнүн 2012-жылдын 29-майында  №346 токтому менен бекитилген  ЖОЖдордун профессордук-окутуучу курамынын кызмат ордун  ээлеп туруунун тартиби тууралуу ЖОБОсу бар. Кыргызстандагы ЖОЖдун баары ошол жобонун негизинде иш жүргүзөт. Бул жободо: профессорлордун, доценттердин, улук окутуучулардын, окутуучулардын жана ассистенттердин бош кызмат ордуна келишимдик конкурстук негизде 5 жылдык мөөнөткө шайлана турганы көрсөтүлгөн. Ректор Дамира айым Өкмөттүн  жобосуна өзү каалагандай өзгөртүү киргизе берет экен. Маселен, Өкмөттүн жобосунда: “Окуу жылдын аягында ЖОЖдун жетекчиси тарабынан жаӊы келаткан окуу жылына төмөнкү  бош кызмат ордуна кабыл алуу боюнча графиги бекитилет”- деп жазылып турат. Бирок ректор айым ушул жобого өзү премьер-министрден бетер каалагандай кылып: “окуу жылдын аягында же конкурска 2 ай калганга чейин” деп өзгөртүү киргизген.

Же Өкмөттүн жобосуна ЖОЖдун ректорлору өздөрүнө ылайыктап түзөтүү киргизе берсе болобу? Деги мындай көрүнүш, кайсы логикага, кайсы мыйзамга сыят?! Конкурстун тартибин жакшы билгендер ректор  айым туура эмес өткөрүп жатканын баса белгилеп айтып, түшүндүрүшкөндөн кийин айласы кеткен ректор айым андай өзүм билемдигин оӊдоп, областтык: “Теӊир-Тоо”  газетасына: “окутуучулук-профессордук курамынын бош  орундарына жарыяланган  шайлоо университеттеги окуу процессинин стабилдүүлүгүн сактоо максатында башка мөөнөткө жылдырылды” – деген мааниде жарыя берген. Ректор айым бул жерде эмне болгон “стабилдүүлүктү сактоо максатын” айткан? Же университетте ошол мезгилде өзүнө карата согуш болгонбу? Студенттер  көтөрүлүш кылып, митингге чыгышты беле? Биротоло ушул жагын да ачыктап жазып койсо болмок. Айтор, ректор айымдын   бул иш-аракети да одоно мыйзам бузууга жата турганы  өзүнөн өзү көрүнүп турат.

Үчүнчү мыйзам  бузуу:  Бир кафедараны теӊге бөлүп, жаӊы кафедра ачуу.

 Ректор айым Өмүралиева Өкмөттүн  ЖОЖдордун кафедрасы жөнүндөгү мыйзамды бузууну дагы да уланткан. Бул жолкусу мындай:  өзү жетектеген окуу жайдын ичиндеги  “Физика- математикалык билим берүү” кафедрасын 2017-2018-жылына карата одоно мыйзам бузуулар менен  экиге бөлүп салган. Жаӊы кафедрасы “Математика жана информатика” кафедрасы деп аталат экен.  Буга эмне себеп болгон. Кыязы, өзү менен жакшы мамиледе болгон кызматкерлерге жетекчилик кызмат убада кылганбы? Же башка себеп болгонбу? Өкмөттүн жобосунда:  “бир кафедрада 5  адамдан кем эмес адам иштеши керек жана алардын  ичинен жок дегенде экөөсүнүн окумуштуулук наамы жана  илимий даражага  ээ болушу кажет” – деп жазылган.  Бирок эки кафедраны салыштыра келгенде  жаӊы ачылган кафедранын  штаттык бирдиги 5ке толук жетпей, 4,75 болуп калган.  Ушундай мыйзам бузуу бар экенине карабастан жаӊы кафедра иш жүргүзүп келатат.  Бир кафедраны бирин-бири кайталаган кафедра кылып, түзгөн соӊ бул жерде  каражат да мурункудан көп сарпталып жатканы маалым. Демек, ректор айым окуу жайдын атайы эсебине чогулган акчаны өзү жакшы көргөн адамдарга ушинтип кызмат ордун ачып берип, төлөп берип жатабы?

Төртүнчү мыйзам бузуу: Студенттерди  которуу

      Ректор Өмүралиева Өкмөттүн жобосун бузууну адатка айлантып алгандай. Жогорудагы мыйзам бузуулардан кийин да одоно мыйзам бузуулар дагы да уланганы байкалган.  Өкмөттүн токтому менен бекитилген жобонун 8-пунктунда: “Окутуунун биринчи жана акыркы курстарында студенттерди которуу жүргүлүзбөйт. ”   Ал эми ушул эле жобонун 17-пунктунда: “Эгерде аттестациянын жыйынтыгы боюнча академиялык айырманы жоюунун зарылдыгы келип чыкса, которуу жөнүндө буйрукка студенттин жекече окуу планын бекитүү боюнча жазуу болууга тийиш”. Ректор айым бул жоболорду тебелеп-тепсеп, өзү каалагандай студенттерди курстан-курска, факультеттен-факультетке которуу иштерин жүргүзө берген. Болгондо да бири-бирине төп келбеген жагдайлар менен которгон. Маселен, 3- курстун “Табигый илимдик берүү” адистигинен “Электростанция”  адистигине , “Адабий чыгармачылык” адистигинен, “Электростанция” адистигине, “Көркөм өнөр”, адистигинен, “Каржы жана насыя” адистигине которгон. Бул адистиктердин ортосунда чоӊ айырма бар экенин баарыбыз билебиз. Бирок ошого карабай, бир курс артка олтургузбай эле,  кайсы курста окушса, ошол эле курста окутууну улантууга жол берген. Кыскасы, мындай мисалдар абдан көп.

 Кайрадан ректорлукка жүгүрүп…

Жогоруда биз НМУнун ректору Өмүралиева Дамиранын ишмердүүлүгүнө бир аз гана байкоо салдык. Дагы тереӊдеп иликтесек, мындан да укмуш  былыктар калкып чыкчудан экен. Эӊ кызыгы бул НМУну өзү каалагандай башкарган ректор айым ректордук кызматынын мөөнөтү бүтүп жатат. Мына ушуга байланыштуу ал ректорлукка кайрадан шайланууга чоӊ аракет көрүп жүргөнү айтылууда. 5 жыл мурун ректор болууга мүмкүнчүлүгү аз болгон. Себеби, анда өзүнөн кыйла күчтүү кадрлар да ат салышкандыгы айтылууда. Бирок Дамира айым ошол кездеги вице-премьер Камила Талиеванын жардамы, ошол кездеги өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиевдин колдоосу менен көпчүлүктү таӊкалдырып, ректор болууга жетишкен. Талиева айым Өмүралиеванын кантип тандалганын жакшы билсе керек, эгер эле эсинен чыгып кетпесе.  Чынында НМУну ушундай ишке жөндөмсүз кадрлар башкара берсе, ансыз да жыл өткөн сайын кадыр-баркы төмөндөп бараткан окуу жайдын абалы мындан да чатак болуп калышы ажеп эмес. Андыктан, өкмөт  НМУдагы башаламан башкарууга кылдаттык менен көз салып, 22 жылдык тарыхы бар ЖОЖду ушундай абалга кептегендерди ишиндеги чоӊ кемчиликтери үчүн, тиешелүү чара көрүшү зарыл. Биз НМУнун абалын, ректор айымдын ишмердүүлүгүнөн дагы да кабар алып, коомчулукка жарыялап турмакчыбыз.

Булак: chagylgan.kg

Төмөндө Дамира айымдын Турмушка берген маеги. Бул маекте ректор айым болушунча мактанганы менен, иш жүзүндө андай эмес экенин жогоруда ачыктоого аракет кылдык

 

 

4 КОММЕНТАРИИ

  1. НМУга бир басып келбей, бир маалымат тактабай арызды жарыялаган чагылганчыларга жана аларга ок ташып берип тургандарга айтарым, силер жазган “Айтылган сѳз атылган ок”. Кыргызда башкача айтылчу эле “Айтылган сѳз учкан куш” деп. Силер башынан эле кушту эмес окту тандап алган экенсиңер. Бирок унутпагыла сѳз менен адамды учуруп кѳкѳлѳтсѳ болот, ошол эле учурда сѳз, жалаа ушак менен октой атып жок кылса болот.
    Эми силерге ок ташыгандар кѳп болот күтүп ала бергиле, себеби азыркы учурда арызданам, ушак айыңды кайда жайгаштырам деп жүргѳндѳр келе башташат эшигиңерги каккылап. Андайлар азыр кѳп. Бар экен ушундай сайт берип койсоң, тѳлѳп койсоң чыгара берет деп.

  2. Макалаңар бир тараптуу болбосун десеңер биздин да кѳз карашты чагылдырган макала беребиз аны басып чыгарсаңар даана акыйкат объективдүү сайт болгонун тастыктайсыңар. Эгер жок десенер анда сапатсыз, болоор, болбос маалыматтарды жайнатып, эптеп эле сайт ичин толтурууну максат кылган сайт катары деген ойдо калабыз

  3. Негизи туура эле айтылган. Керек болсо андан дагы чон мыйзам бузуулар бар.

  4. Чындыгында бул университетке студенттер окууга барбай калганы элдин баарына эле белгилуу. Кафедра башчылары акчаларын чогултуп алышып , жон эле сессия убагында бутуруп коюшат. Озгочо бутуруучу курстагы студенттерди. Контролдогон киши жок.

ПИКИР КАЛТЫРЫНЫЗ

Please enter your comment!
Please enter your name here