Бизде кандай мамлекеттик маанидеги орчун иш башталса да ошол иштин жакшылык кууган жолу булганып, башка бир, тескери жакка ооп кетет да. Мына, далайдан бери гендер деген саясаты  турмушка ашырабыз деп келатабыз. Аны бир жактуу түшүнгөн немелер эми аялдардын аялдык ролунан, жараткан берген негизги ролунан-эне болуш милдетинен ажырата баштады…

Адам баласынын жаралыш тарыхы Дарвиндин эволюциялык окуусу менен карала берип, ал бүтүм кийин-кийин жарабай барат. Адам баласынын жаралышы ошол Дарвиндин окуусуна батпай кетти. Анткени, адам баласынын жашоосунун түркүн сырдуу табышмактарына жооп табылбай турат, жооп табылбаган суроолор бүтүндөй жашоону каптап турат… Бирок, Жараткан так бөлүп берген эркек менен аялдын орчун ролдору ордунда: эркек аялдарга караганда кара күчү артык жаралган. Ошондуктан ал бүлөдөгү оор жумуштарды жасайт, тамак-аш таап келет, бүлөсүн коргойт,  ж.б. Ал эми аялдын негизги милдети бала төрөп тукум улоо, бүлөнүн уюткусу, бул- адамзат жашоосунун негизги мыйзамы. Жараткан ошентип жараткандан кийин, аны өзгөртүүгө болбойт, өзгөрттүӊбү, жакшылык күтпө деле! Аялсыӊбы, төрө!

Ооба,азыр дүйнөнүн көп жеринде аялдардын укугу жок болуп, алар ар кандай кыйынчылыктарга туш болуп, түрдүү азаптарды тартып жатат. Ал абал акырындап жакшырып олтуруп, аялдардын «европалык» абалына жетиши бар. Ошол Европа контитентинде орун алган мамлекеттерде, аял менен эркектин укуктары бирдей каралган мамлекеттерде аял кандай абалда жашап жатат? Маселе ушунда болуп турат. Ал жердеги аялдардын жүрүм-туруму, жашоо эрежелери, кийген кийими, баары-баарынын кээ бир тескери тегеренген көрүнүштөрүн тек коюп, бир маселени айталы, ал- аялдардын Жараткан берген милдетин аткарбай, бала төрөгөндөн баш тартып жатканы! Бул деген адамзат трагедиясы! Э наалатыныкы, аялдын негизги милдети тукум улоо эмеспи! Бул аялдын көӊүлүндөгү иш эмес, муну Жараткан берген. Аны милдет кылып берген! Кийинки мезгилде Батыш мамлекеттеринде, Чыгыштын кээ бир мамлекеттеринде, айталы, Японияда,  төрөгөндөн калган учурда гана күйөөгө чыгып жатат дешет. Э соолгурдуку, ушул да болчубу?! Бул жол менен жүрүп олтурса, аялдардын барар жери тозок го бир!

Ооба, аялдар да чоӊ кызматтарда иштесин, аялдар да эл башкарсын, эркек эмне кылса, ошонун баарын кылсын, бирок, эӊ негизги милдетин так аткарсын-төрөсүн, тукум уласын!

Урматтуу кыргыз аялдары, силер Батыштан келген жосунсуз жоруктарына кабылбагыла. Батыштын адамдары адам баласы жетчү нерселердин баарына жетип, эмне кыларын билбей таза адамзатка жат түрдүү кылыктарды чыгарып эрмек кылып жатканын унутпагыла. Бизди кыргыз дейт.  «Кыргыз» деген жерде мелт-калт куюлган ыйман бар, ата-бабалардын арбактарына сыйынып турган урпактары бар, улууну сыйлаган, кичүүдөн ийменген тартиби бар, оозуна салып бараткан ашын өӊгөгө бере койгон аккөӊүлдүгү бар, эч нерсеге жулунбаган токпейилдиги бар, капыстан жоо басса, жайдак атка мине калып жылаӊач төшүн окко тоскон баатыр жигиттери бар, эркекке акыл кошуп, очогундагы отун өчүрбөй, бир колу менен баласын карамап, экинчи колу менен күйөөсүнө аяк сунган аялдары бар, ата-энени ыйык туткан жигит-кыздары бар… дагы далай ыйык салттары бар. Сен ошон үчүн кыргызсыӊ. Кыргыз аялдары шымаланып-түрүнүп алып алкылдай ортого чыкпайт, кыргыз аялдары  азоо аттай баш чулгуп эркек менен айтышпайт! Кыргыз аялдары маралдай керилип турат, акырын, назик  сүйлөйт, акылын алдыга салып сүйлөйт, эркек таппачу жолду таап берет, эркектин ачууланган демин басып, маселенин болумдуу жолун  табат. Ошон үчүн: «Аял жакшы-эр жакшы» деп коет… Анан да кыргыз аялзаты сурайылдай сулуу болот, көз карашы кер мурут жигитти да, барып калган карыны да бир селт эттирип алууга жайрайт.  Кыргыз аялынын элжиреп бала эмизип олтурган учурун көрсөӊ, жыргалдын эӊ бийик жерине чыгасыӊ, бүт дүйнөнү унутуп, эне-баланын байланышына эрий дайныӊды таппай калышыӊ бар… Сен, кыргыз аялы, Каныкей менен Айчүрөк болбо, сен Кыз Сайкал менен Жаӊыл Мырза  болбо, сен Айканыш менен Кенжекан болбо… сен өзүӊ менен өзүӊ бол, сен кыргыз аялы бойдон кал, сен мээӊди Батыш менен Чыгыштын ыпыр-сыпырына толтурба, сенин мээӊде эӊ эле ыйык, эӊ эле назик кыргызча ойлор толтура. Ошолорду гана пайдалан.  Ошондо баары сонун болот!

8-март аялдардын майрамы эмеспи. Мына ошол күнү Бишкекте аялдардын бир жүрүшү болду. Жүрүшү менен да курусун, анда момундай сөздөрдү кагазга жазып алып көтөрүп алышкан: «Менин денем-менин ишим», «Келиндер чай куйбагыла, силер малай эмессиӊер» сыяктуу жүзү кара сөздөрдү. Бул жүрүш, кебетеси, кыз-текелердин, жана ошолорго окшогон элге жат немелердин  жүрүшү окшобойбу.  Арасында Равшан Жээнбеков, Эдил Байсалов, Рита Карасартова деген  «жүргүчтөр» жүрөт дейт. Кээ бир маалыматтарга караганда муну баланча деген сайт уюштурган дейт, анысы АКШдан каржыланат экен… Кээ бир жарандарыбызды каржылап жатып, ыймандан куржалак калтырмай да болду, кайран Америка!

Аялдардын ошол жүрүшүнүн эртеси «Кырк чоро» коомунун жигиттери мэр Суракмактовду бийликтен кетсин деген талап менен мэриянын алдына барган экен. Себеби, мэр журтка жат келген жүрүшкө улуксат берген дешет…

Биз мусулман өлкөсүбүз, бизде кызтекелер, феминисттер мыйзам чегинде жашай берсин. Бирок, алар кылыктарын жайылтууга, даӊазалоого жол жок, укугу жок! Элдин көзүнө көрүнбөй бок-жини менен аралашып сыракташа  берсин!

Балакет эми болбодубу, «келиндерди чай куйбагыла» деген эмнеси, бул эмне деген былжырактык?!  Ошону көксөгөндөрдүн тилеги ташка тийсин!

Оо, атаӊгөрү, мөлтүрөгөн келиниӊ жоолукту туура тарта байланып, кымырына-кымтына кайната-кайненин маӊдайына олтуруп, аздан эӊкейе кош колдой чай сунганы эмне деген керемет көрүнүш! Ошол сунулган чынынын ичинде болгон-толгон ырыскы мелт-калт куюлгандай  , ошол мөлтүр келин жан-дилинин ырыскысын сыгып алып тиги карыларга сунуп жаткандай, ушуну ичип узак жашагыла деп тилегин айтып жаткандай сезилет. Ошол келин жаӊы бүлөгө күн өткөн сайын көнө берип, акыры бир күн алардын өз баласы болуп, бир бүлө болуп, кайнени колтуктай тургузуп, айыл-апага жетелей меймандашып, «энекелеп» сырын айтып, болгон чынын айтып, бала-чакасынын тагдырын ошол энесине карматып, ишине кетсе, кайнене менен кайнатасына азыр жетип чай бергиси келип, кайнене менен кайната уулунун кебине караганда келининикин көп угуп… оо, сонун жашоо уланганы ошол, ырыстуу жашоо деген ушул!

Бу жашоонун негизги мыйзамы ушул го- жакшынын жанына дайыма жаман жүрөт.  Анын сыӊары, жакшы келиндин жанында жаман деген келини бар. Ошол жаман келинден кудай сактасын, пенде баласымын дегенге жаман келинди  бербесин!  Андай келин кайната-кайненени да, күйөөсүн да, башка кайындарын да уруп койбойт. Сөз тандабай «арк» этип беттен алат, бу келинде сыпаалык, уялгандык, адамкерчили деген болбойт. Анын аялзатынын жалпы жүрүм-турумдарына терс келген жүрүшү бар. Керек болсо, кайнене менен кайнатаны ыргыта коет, күйөөсүн камгак кылат. Тилин бир агытса, чирик сөздөр оозунан конвейердегидей куюлат, уккан адамды тирилей өрттөп кетет, куйкалап кетет, алыӊ калса качып кутуласыӊ. Улуу кара чаар жылан!  Мына ушундай келиндер күндөн күнгө арбып барат, кыргыздын ыйыктыгын кемитип кемирип барат!.. Ой, ошол келин, ал жол сени түз эле «акыр заманга» алпарып таштайт, тозоктун отуна талп эле дей түшөсүӊ!

Анткен менен келиндерибиздин жаманына караганда жакшысы арбын.

Оо, ошол жакшы келиндер маралдай кериле басканда жашты да, карыны да бир ирет жалт каратып, жулунуп жутуп ийчүдөй сезимин козгоп, ошол келиндин турпатына ааламдагы сулуулуктун баарын жыйнап туруп батырып койгондой… Бирөө менен сүйлөшкөндө адамдыктын нуру чачырап, күйөөсүн колтуктай басканда ошол күйөөсү тигинин сулуу турпатынан бирде көрүнсө, бирде көрүнбөй, ошол сулуулукка чалкыган күйөөсү өзүнүн бар же жогун биле албай дендароо тартып, анан кыйышпасы экенин сезип, дагы да  кыналтып, экөө   бир бүтүн болуп куунап, бу жарыкчылыкта экөөнөн башка адам жок өӊдөнүп,            өӊгөлөр көзгө көрүнбөй… анан да мындай келиндер ишин да мыкты иштейт, укугунан пайдаланганды экинчи сапка калтырып, милдетин арбытат, жанындагыларга жасаган сонун мамилеси тигилерди тийбей-этпей эле багындырып салат, сылык сөзү менен укмуштуудай мамилеси менен «туткунга» алат, эр болсоӊ бошонуп көр… мындай келиндер бала-чакасын үлпүлдөтө багат, адам болуу жолуна салып алып тарбиялайт… Азыр биздин кичинекей мамлекетте мугалимдер менен врачтардын көпчүлүгү аялдар… Аялдар министр, депутат болуп олтурат, облустук админстрацияда, райакимчиликтерде, айыл өкмөттөрүндө аялдар биртоп эле. Туура, дагы да көбөйтүш керек…

Азыр Кайыргүл Сартбаева, Самара Токтакунова, Дарика Жалгасынова,Роза Отунбаева, Алтынай Өмүрбекова,  Шахра Талипова, Мира Жангарачова, Каныкей Эралиева, Жамийла Чынгышева, Догдургүл Кендирбаева, Асель Кодураӊова, Айгүл Рыскулова, Нуржан Ӊайылдабекова, Гүлнара Кахарова, Аида Касымалиева, Айсулуу Мамашева сыяктуу ар кесипте иштеген жүздөгөн мыкты аялзаты бар!

Чындык ушул- адамзатты бар кылып турган аялдар. Андыктан алар адамдык жол менен гана басууга милдеттүү!

Кенедей элдин, азгантай аялзатына ушинтип жакшылык менен аманчылык тилеп жатып дагы бир ой келет экен: дүйнөлүк сан менен алганда оӊой эле чоттоп койчу аялдарыбыз бар экен, аларыӊ миллиарддаган дүйнө аялдарынын чаӊында калат го. Андай болгондон кийин не айла… кай абалда болсо да аман болушсун, кыргыз аялзаты: сурайылдай сулуу, маралдай керилген, үлбүрөгөн назик,  денеси бүт ырыскыга толгон кыргыз аялзаты!

Автор:  Баратбай Аракеев