1999-жылдын жай чилдеси, күндүн ысык илеби адамдарды гана эмес жандыктардын да баарын салкын көлөкө издеткен маал. Ушул мезгилде Каркыра жайлоосу бейиштин бир бурчу сыяктуу өзгөчө кулпунуп турган учуру. Бүт айланаңажайып сулуулуктун кучагында. Бул жерде элдин көпчүлүгү мал бакканы, эс алганы келсе, астындагы кара айгыры көл-шал болуп тердеп өр таянып бараткан эки районго белгилүү ууру Сабит эле. Ал үч күндөн бери Кара-Мурундун чокусунан туш-тушка дүрбү салат. Кокту колоттордогу малдарга көз салып, семиз малды көргөндө оозунан шилекейи куюлуп, көздөрү ач карышкырдай кызарган. Анын дүрбүсү Чаар-Кудуктагы бетте жуушап жаткан семиз уйлардан көзүн албайт. Ар бир коктудагы малчылардын малын кандай караарын жадыбалдай жаттап бүттү. Анын Чаар –Кудуктагы беттерден көзүн албаган себеби, уйчунун күндө мал тойгондон кийин эки-үч саатка эрмектеп кымызга кетип калганын байкап калды. Азыр болсо уйларды кайсы тарапка кандай амал менен айдап кетүүнү ойлонуп жатты. Эгер күүгүм талаш уйчу келбесе уйларды Чымынды-Сайды көздөй ашырып Жыргалаӊдын башына айдап барууну чечти. Күн батып бара жаткан учурда, батыштан касиеттүү Ысык-Көл эки тоонун ортосунда чөгөрүлгөн берметтей жаркырап нур чачат. Калыңкарагайдын арасынан ээрчишип эки карышкыр чыкты, курсактары чандыйган, кечке суурдун этине тойгону сезилип турат. Алар уйлар жаткан бетти карап да койгон жок. Болгону ургаачысы дөбөтүнө эркелеп, аны шилилеп көк майсаӊга оонап жатты. Бул мезгил алар үчүн дагы бейиш эле. Ар дайым курсактары ток, сүткө тойгон күчүктөрү жар боюндагы үӊкүрдө бейкапар уктап жатышат. Адамдын карышкыры болсо тынчы кетип уйлардан көзүн албайт. Күн уясына бата баштаганда, Сабит кара айгырга секирип минип, уйларды көздөй бастырды. Уйларга эки-үч чакырым жетпей уйчу кирип кеткен боз үйгө дүрбүсүн салды. Боз үйдө болсо түштөн бери чоңшаан шөкөт болуп жатты. Боз үйдүн ээси Нурхамит туулган күнүн өткөзүп жаткан. Коноктордун алды мас, алардын арасында уйчу Урсеит да бар. Аялы Анипа уйларды саанга айдап кел десе болбой, бурчта жаш балача бутуна тура албай жатты. Анипа Урсеиттин атка жүрө албастыгына көзү жетти, Нурхамиттин баласына жалына баштады, уйларды айдап келип бер деп. Айдарбек уйларга аттанып чыкканда күүгүм кирген маал эле. Ушуну эле күтүп тургансып Сабит топ уйдан жыйырмадан ашыгын бөлүп, Чымынды-Сайды көздөй айдап жөнөдү. Болжошкон жерден аны күйөө баласы Маркабай тосуп алды. Жайлоонун ширин чөбүнө чоңтойгон уйлар жакшы баспай, эки ууруну бир топ убарага салды. Түнү бою айдап жүрүп отурушуп Чымынды-Сайдын төрүнө жетишти. Бир маалда асманда жымыўдаган миўдеген жылдыздардын жарыгы өчүп, таңагарып ата баштады. Күн чыгыштан улуу тоолордун чокуларынан алгачкы күндүн нуру көрүнгөндө, уурулар уйларды бир тар коктуга киргизип эс алууну чечишти. Күндүн алгачкы нурунан, чөптөгү сымаптай таза шүүдүрүмдөр акак берметтей жаркылдайт. Уурулар аттарын жайдактап, тушап өзөндүн жээгиндеги оттуу шиберге айдашты. Өздөрү болсо куржундун оозун чечип, нан-айрандарын алып чыгышып тамактанууга киришти. Ачыгып калган уйлар, жайлоонун жыпар жыттуу ширин чөбүн баш көтөрбөй оттоп жатышты. Курсактарын тойгузган уурулар мөлтүлдөгөн булактын муздак суусуна суусундарын кандырып, куш уйкуга кетишти. Уурулар ойгонгондо күн аркан бою көтөрүлгөн эле. Уйлар суу бойлоп бир топ жерге чейин жайылып кетишкен. Аттарын ары-бери токуп минип уйларды айдап жөнөштү. Кечке жуук Маркабай бада менен уйларды Жергез айылына айдап киришти. Кошуналары шек санап калбаш үчүн, өзүнүн сарайына семиз алты уйду бөлүп камады, Калгандарын бөлүп туугандарыныкына жөнөттү. Түнү менен үч уйду сойду, эртеңменен эрте Каракол шаарынын эт базарына дүӊүнөн өткөрүп жиберди. Урсеит баш болгон уйчулар бир күндөн ашык издешип, уйларды таппагандан кийин Түп райондук ички иштер бөлүмүнө билдиришти. 20 баш уй жоголгону тууралуу областтын баардык ички иштер бөлүмдөрүнө атайын маалыматтар жиберилди. Мындай чоң өлчөмдөгү мал уурулук көп жылдан бери боло элегин, областтык ички иштер башкармасынын жетекчиси Жакыпов.Ж. кеӊешме учурунда баса белгиледи. Сөзүнүн аягында бул кылмышты ачкан милиция кызматкери чоң сыйлыкка көрсөтүлөрүн айтты. Байкуш Урсеит уйларды издеп барбаган жери, баспаган тоосу калган жок. Бирок уйлар жердин жигине кирип кеткенсип табылбай жатты. Жалпы эле милиция кызматкерлери менен бирдикте, бул багытта Түп райондук ички иштер бөлүмүнүн жаш опери Жалил Кооманов да иликтөө иштерин жүргүзө баштады. Жайлоону кыдырып тиешелүү маалыматтарды чогулта баштады. Үчүнчү ферманын жашоочусу Рустам маанилүү маалымат берди. Анын айтуусу боюнча атактуу мал ууру Сабит он күндөн бери эки сайдын малын акмалап жүргөнүн айтты. Чымынды-Сайдын малчылары да бир топ маалыматтарды беришти. Эки атчан бир топ уйду Жыргалаңтарапка айдап баратканын айтышты. Жалил Ак-Суу районун аймагында иликтөө иштерин баштады. Соколовка айылынын тургундарынан да Жалил маанилүү маалыматтарды алды. Зындан тарапты көздөй уй айдап бараткан эки атчандарды көргөнүн билдиришти. Жыргалаңайылынан да уурдалган уйларга тиешеси бар бир топ маалыматтарды алды. Бул маалыматтарды алгандан кийин Жалил уйларды кайсы айылдардан издөө багыты аныкталды. Ал баардык иликтөө иштерин Энчилеш, Жергез, Кереге-Таш айылдарына жумшоону чечти. Күн батып баратканына карабастан, ал Ак-Булуңайылынан түз эле Жергез айылына барууну чечти. Батышта батып бара жаткан күн дагы, акыркы алсыз нурлары менен: «Жалил мөөрөйүӊдү алдырба, алга, алга!» деп сүрөп жаткансыйт. Караӊгы түшүп калганына карабастан Жалил түз эле Жергез айылынын четинде жашаган аскерде чоогуу болгон досу Алмаздыкына барды. Короосунда мал-жанын тейлеп жүргөн Алмаз, Жалилди көрөрү менен сүйүнүп кетти. “Канча убактан бери сени көрө элек элем, ырас келдиңконок болуп, конуп кет”- деди. Экөө чай үстүндө өткөн кеткенди сүйлөшүштү. -Жалил сени биздин айылга кайсы шамал айдап келди,- деп күлдү Алмаз. -Каркыра жайлоосунан жыйырма уй жоголуп, ошону издеп жүрөм, -деди Жалил,- Ошол жоголгон уйлар силердин айылга келип жердин жараўкасына түшүп кеткендей болуп жатат. -Силер тараптык ууру Сабиттин күйөө баласы Маркабай биздин айылда жашайт. Эки күндөн бери эле ары бери такси менен жүрүп калышты. Алардын үйү тараптан менин итим уйдун шыйрагын көтөрүп келди. Касап кыла тургандай деле уйлары жок эле. Муну укканда Жалил аябай сүйүндү. Эмнеси болсо да бүгүн түнү Маркабайдын үйүн «буктурмага» алууну чечти. Алмаздын чоңичигин сурап алып Маркабайдын бедесинин арасында «буктурмада» жатты. Ошол түнү асманда да эч бир булут жок ачык болду. Асманды кимдир бирөө таптаза кылып шыпырып салгандай. Дал төбөдө аппакай күмүш табактай болуп толгон ай гана акырын тегеренип, биликтей жарык берип жылып баратат. Учу кыйырына көз жеткис көлдү мекендеп, энесин тегеректеген ак куунун балапандарындай болуп сан жылдыздар айды айланып курчап, көздөрүн бат-бат ирмеген наристедей күлүўдөшүп, алыстан жымыў-жымыңэтип татынакай сүйкүмдүү көрүнөт. Жогоруда булут тешип көк мелжиген учу менен көк асманды курсакка сайып турган улуу тоонун чокуларын алкымдай чалып оролуп, жайды жайлата эрип бүтпөгөн кар муздар гана даана тийген айдын нуруна чагылышып, алда кайдан жаркырайт. Тоо жактан соккон муздак желден Жалил үшүп чыйрыгып чыкты. Эки күндөн бери эс албаганы сезилип уйкусу келет. Таӊга маал Жалилдин көзү илинип куш уйкуга кетти. Аны арсылдап үргөн иттердин автоунаанын дүрүлдөгөн үнү ойготту. Ал эки көзүн чала-була ушалап Маркабайдын үйүн көздөй жылып жөнөдү. Маркабайын эшигинин алдында күбүр-шыбыр үндөр жана автоунаанын сөлөкөтү көрүндү. Ичигин чечип, түз эле Маркабайдын үйүн көздөй бет алды. Жалил сарай жактан Маркабайдын жанына келгенде чоочуп кетти.

-Милициянын капитаны Кооманов Жалил,- деп кызматтык күбөлүгүн көрсөттү.

-Эмне болду?

-Автоунаанын багажын ачкын! Автоунаанын багажын кароо учурунда капка салынган уйдун эттери чыкты. Алма бактын ичинен топурак менен жабылган кандар табылды. Сарайдан үч уйдун териси алынды. Иштин чоо жайы белгилүү болгон соӊ, Жалил аны ары бери ташып жүргөн жигиттин машинасына салып ички иштер бөлүмүнө алып жөнөдү. Эртеси Маркабайдын туугандарынын үйлөрүнөн дагы беш уй табылды. Айласы кеткен Маркабай Сабит экөө уйларды кандай уурдаганын төкпөй чачпай айтып берди. Каарманыбыз милициянын майору Кооманов Жалил Самакович азыркы учурда ардактуу эс алууда. Келгенбай КООМАНОВ ардагер полковник.

Назира Кошулбекова

ПИКИР КАЛТЫРЫНЫЗ

Please enter your comment!
Please enter your name here